Legalloyd Blog - Het auteursrecht en het portretrecht; zoek de verschillen

Het auteursrecht en het portretrecht; zoek de verschillen

AUTEURSRECHT

Het auteursrecht is het exclusieve recht van de maker van een werk, bijvoorbeeld een boek, een foto of een kunstwerk, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen. 
Het is dus de maker van een werk die mag beslissen of en wie dat werk openbaar maakt (publiceert) en/of verveelvoudigt, zoals kopiëren, namaken of veranderen. Nu het kan natuurlijk zo zijn dat in het werk een portret verwerkt zit. Op dat moment kan ook het zogenaamde 'portretrecht' een rol gaan spelen. Wie op een foto afgebeeld staat, kan zich dan soms beroepen op dit portretrecht. Dat houdt in dat in bepaalde gevallen de foto niet mag worden gepubliceerd zonder de toestemming van degene die op de foto staat. Zo kan het portretrecht in sommige gevallen dus een beperking op het auteursrecht zijn.

PORTRETRECHT

Het portretrecht is onderdeel van het auteursrecht; het wordt in Nederland dan ook geregeld in de Auteurswet (artikel 19-21). Het is het recht van een geportretteerde persoon om zich in bepaalde gevallen te verzetten tegen publicatie van zijn portret.

Een portret is een afbeelding waarop een persoon herkenbaar in beeld is gebracht. Dat kan een foto of video zijn, maar een illustratie of grafische weergave is ook mogelijk. Van belang is die herkenning. Voor de vraag of iets een portret is zijn niet alleen de gelaatstrekken van belang. Ook een typerende lichaamshouding, haardracht of de omgeving kan een rol spelen. Dit betekent dat als het gezicht van de geportretteerde niet herkenbaar is, maar de identiteit van die persoon uit andere aspecten van de afbeelding blijkt, er toch sprake kan zijn van een portret in de zin van het auteursrecht. 

De wet maakt onderscheid tussen twee verschillende situaties:

  •  het portret dat in opdracht is gemaakt (artikel 19 auteurswet)

Iemand geeft zelf een opdracht om foto’s te maken, bijvoorbeeld op een huwelijk. De persoon wiens portret in opdracht is gemaakt, heeft het recht tot verveelvoudigen van zijn foto ook zonder dat de auteursrechthebbende van de foto (de fotograaf) daar toestemming voor geeft. Alleen het verveelvoudigen van het portret is toegestaan zonder toestemming van de fotograaf, maar niet ook de openbaarmaking van de foto.

Net zoals de geportretteerde zijn foto niet openbaar mag maken zonder toestemming van de fotograaf, mag de fotograaf de foto niet openbaar maken zonder toestemming van de geportretteerde. Hij mag het portret wel verveelvoudigen zonder toestemming van de geportretteerde.

  •  het portret dat niet in opdracht is gemaakt (artikel 21 auteurswet)

Nu is ook de situatie mogelijk dat iemand niet weet dat er een foto van hem of haar gemaakt wordt, of dat iemand geen opdracht tot het maken van de foto geeft maar wel vrijwillig poseert voor de foto. In dit geval heeft de geportretteerde geen rechten. De geportretterde kan zich dan wel verzetten tegen verveelvoudiging of openbaarmaking, maar alleen als hij of zij daarvoor een redelijk belang heeft.

Of iemand een redelijk belang heeft wordt bepaald door een afweging van belangen. Het privé of commerciële belang van degene die is afgebeeld en het belang van vrije informatieverkrijging van de maker. Uiteindelijk zal de rechter deze afweging maken.

Bij wie liggen dus de rechten?

Als een fotograaf een foto van iemand maakt:

Auteursrecht à Ligt bij de maker van het werk;

Portretrecht à Ligt bij de geportretteerde.

QUITCLAIM PORTRETRECHT

Er is in beginsel dus toestemming nodig van de geportretteerde om bijvoorbeeld foto's te publiceren. Het portretrecht beschermt dan ook de privacy van de geportretteerde. Zo is het niet zomaar toegestaan om het portret van bekende Nederlanders te gebruiken voor reclame, als zij daar zelf geen toestemming voor hebben gegeven. Met een quitclaim kan de geportretteerde echter afstand doen van zijn portretrecht. Op deze manier kan de fotograaf of producent vrij gebruik maken van de foto's, beeld- of geluidsopnamen. Concreet geeft de geportretteerde via een overeenkomst toestemming aan een ander om foto's, beeld- of geluidsopnamen te publiceren of te verveelvoudigen. In de quitclaim is onder andere vastgelegd:

  • dat iemand foto's, beeld- of geluidsopnamen mag maken van de geportretteerde;
  • dat de foto's, beeld- of geluidsopnamen gepubliceerd of verveelvoudigd mogen worden;
  • voor hoelang de toestemming geldig is.

Hoe specifieker de quitclaim, hoe beter. Het is onredelijk om af te spreken dat de fotograaf foto’s bijvoorbeeld altijd en overal mag publiceren.

CONCLUSIE: DE VERSCHILLEN TUSSEN HET AUTEURSRECHT EN PORTRETRECHT

Zoals blijkt uit voorgaande is het portretrecht een aspect van het auteursrecht. Als een fotograaf iemand op de foto zet, komt het portretrecht toe aan de afgebeelde persoon en de auteursrechten aan de maker.
Hieronder nog kort de belangrijkste verschillen tussen het auteursrecht en het portretrecht op een rijtje:

  • Het portretrecht is persoonlijk; dit recht kan alleen worden uitgeoefend door de afgebeelde persoon (of diens nabestaanden). Het auteursrecht kan daarentegen worden overgedragen aan een ander, bijvoorbeeld aan een uitgever of platenmaatschappij.
  • Het portretrecht bestaat tot 10 jaar na het overlijden van de afgebeelde persoon. Het auteursrecht bestaat tot 70 jaar na het overlijden van de auteur.
  • Zoals hierboven besproken kan daarnaast nog onderscheid worden gemaakt tussen de volgende situaties:
    • Het portret is gemaakt in opdracht van de afgebeelde persoon, bijvoorbeeld in een trouwreportage;
    • Het portret is niet in opdracht van (of ten behoeve van) de afgebeelde persoon gemaakt. Dit is vaak het geval bij het werk van persfotografen, modefotografen en hobbyisten.

Alle regels voor ondernemers weten?

Schrijf je in en wij houden je op de hoogte van de laatste ontwikkelingen.