{{messages[0][0]}}

Auteursrecht op quotes: hoe zit dat precies?



Het auteursrechtelijk beschermde werk

Het auteursrecht ontstaat vanzelf door het maken van een origineel werk. Daar hoef je verder niets voor te doen. Er moet natuurlijk wel sprake zijn van een 'werk' (Artikel 10 Auteurswet). Er is er sprake van een werk wanneer de creatie (bijvoorbeeld het onwerp, de tekst) niet is ontleend aan een ander werk en als er bij het maken van het werk creatieve keuzes zijn gemaakt. 
Maar hoe zit dit nu precies met quotes? Zijn quotes aan te merken als een werk?

In principe is snel sprake van een quote. Quotes zijn meestal korte stukjes tekst en bestaan vaak maar uit één enkele zin. Of je een quote zomaar mag gebruiken hangt af van de vraag of de quote auteursrechtelijk beschermd is. 
Stel bijvoorbeeld dat je op jouw eigen website (zonder toestemming) bepaalde uitspraken van personen citeert, maak je dan inbreuk op andermans auteursecht?

Voordat ik dieper in ga op deze vraag, zet ik eerst nog even de basis "citeer-regels" op een rijtje: 

De regels bij citeren:

  • Ere wie ere toekomt: zet de naam van de persoon erbij. Uit eerbetoon. Denk in dit geval voornamelijk aan quotes van bekende figuren, zoals Barack Obama, Nelson Mandela of Andy Warhol;
  • Laat duidelijk zien dat het een quote van iemand anders betreft. Gebruik hiervoor aanhalingstekens;
  • Herschrijf niks in een quote. Als er iets in de quote staat waar je het niet mee eens bent, vermeld dat dan erbij.

Creatieve keuzes

Om voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking te komen moet een werk een eigen, oorspronkelijk karakter hebben en het persoonlijk stempel van de maker dragen (HR 4 januari 1991, NJ 1991, 608 en HR 24 februari 2006, NJ 2007, 37) (het zogeheten EOK & PS- vereiste). 

  1. eigen oorspronkelijk karakter: dit houdt in het werk niet ontleend mag zijn aan het werk van een ander;
  2. persoonlijk stempel: dit houdt in dat sprake moet zijn van een vorm die het resultaat is van een scheppende menselijke arbeid en dus van creatieve keuzes. 

Het tweede vereiste (persoonlijk stempel) is een veel besproken onderwerp als het gaat om de vraag of stukken tekst (quotes) auteursrechtelijk beschermd zijn. Wanneer is je zin of uitspraak nou echt een creatieve keuze?  Het lastige is dat als de quote heel alledaags is en als gewone spreektaal kan worden opgevat, er geen sprake is van een werk. Iedereen zou het dan namelijk gezegd kunnen hebben, het is dan niet origineel. Een vuistregel die in dit kader in de literatuur gehanteerd wordt is de volgende: vraag jezelf af of het uitgesloten is dat twee auteurs, onafhankelijk van elkaar, precies hetzelfde werk maken. Als deze vraag met ja kan worden beantwoord, dan mag je in de regel aannemen dat van een werk sprake is. 

Daarnaast geldt: hoe langer de quote, hoe groter de kans dat sprake is van een auteursrechtelijk beschermd werk. Dat is ook logisch. Hoe meer woorden je gebruikt, hoe meer (creatieve) keuzes je als auteur hebt gemaakt.

Voorbeeld:

  • "De zon schijnt de hele dag" → Deze zin zal niet beschermd worden door het auteursrecht. Kort gezegd: de zin is te simpel en er zal niet voldaan zijn aan het vereiste van het persoonlijke stempel van de maker.
  • "De goude inval van het zonlicht verwarmt onze planeet de hele dag als een warme gloed" → Deze zin is zodanig origineel en niet alledaags (banaal/triviaal) dat deze niet zomaar (zonder toestemming) zal kunnen worden worden aangehaald zonder inbreuk te maken op het auteursrecht van de maker.

Let op:

  1. Voor het verkrijgen van auteursrechtelijke bescherming is niet vereist dat je als auteur bewust bent van het scheppen van een werk. Een student die zomaar wat rijmende woorden opschrijft, schept iets met een eigen persoonlijk karakter. De zin is, ongeacht de omstandigheid dat de student zich niet bewust is van het feit dat het een werk schept, een werk.
  2. Daarnaast is voor de beoordeling of er auteursrecht rust op een quote of zin niet relevant wie het gezegd heeft. 

Quote als woordmerk

Wanneer een quote geen auteursrechtelijke bescherming verdient, kunnen er nog wel andere IE-rechten op rusten. Denk in dit kader aan een woordmerk. Zo kan een zin door de merkhouder als woordmerk zijn gedeponeerd.

Voorbeeld:

De zin “Have it your way” (de slogan van Burger King) voldoet wellicht niet aan het EOK&PS-vereiste, maar dat maakt binnen het merkenrecht niet uit. Burger King kan een ander wel verbieden om deze zin te gebruiken als die persoon ook hamburgers wilt gaan verkopen onder deze zin/slogan. Zoals ik heb uitgelegd in mijn vorige blog, mag je deze zin wél gebruiken onder een eigen instagrampost, als je bijvoorbeeld zelf een hamburger hebt gemaakt en je dit wil delen met je vrienden. Je maakt dan geen inbreuk op het woordmerk van Burger King, omdat je het niet gebruikt om waren of producten te onderscheiden. 

Conclusie

Of een quote auteursrechtelijk beschermd is hangt af van de vraag of de quote kan worden aangemerkt als werk (EOK & PS). Met name het tweede criterium, de creatieve keuze, is bij de quote discutabel. Wanneer het gaat om korte zinnen zijn deze namelijk al snel te alledaags (banaal/triviaal) om te kunnen spreken van werk. Wel geldt: hoe langer de quote, hoe meer kans het heeft om vatbaar te zijn voor auteursrechtelijke bescherming. Naar mijn mening kan echter de conclusie worden getrokken dat een quote niet auteursrechtelijk beschermd is, tenzij het een lange en/of speciale zin betreft. 

 

Heb je nog vragen? Neem gerust contact met me op. 

MEER BERICHTEN