{{messages[0][0]}}

Forumkeuze: Het aanwijzen van een bevoegde rechter in een overeenkomst of algemene voorwaarden. Wat zijn de regels en waar moet je op letten?



Bij het aangaan van overeenkomsten zijn partijen in veel gevallen vrij om een bevoegde rechter aan te wijzen. Dit heet een ‘forumkeuze’. Met een forumkeuze kun je dus kiezen naar welke rechter, in welke plaats, je toe moet in het geval van een conflict. Dit kan handig zijn wanneer partijen ver uit elkaar wonen (of zijn gevestigd) en zij een gunstig gelegen rechtbank, bijvoorbeeld in het midden van het land, willen aanwijzen. Het kan ook prettig zijn om als eigenaar van een winkel de rechtbank in de plaats waar jouw winkel is gevestigd, als bevoegde rechtbank aan te wijzen. Dit wil je waarschijnlijk al helemaal als je jouw producten ook buiten Nederland verkoopt. Dit kan echter niet altijd. In sommige gevallen bepaalt de wet dat een andere rechtbank mede bevoegd is, of dat een forumkeuze niet geldig is. Hieronder volgt een overzicht.

Wat is de hoofdregel?

Uitgangspunt is dat de rechter van de woonplaats (of zetelplaats bij een onderneming) van de gedaagde (de partij tegen wie een procedure is gestart) bevoegd is. Spreek je als partijen niks af over wie de bevoegde rechter is, dan zal aan de hand van deze regel bepaald worden bij welke rechter je moet zijn. Woont de partij tegen wie je een rechtszaak wilt starten in Amsterdam? Dan is de rechter in Amsterdam de bevoegde rechter.

Nog een rechter bevoegd?

In een aantal gevallen is naast de woonplaats van de gedaagde nog een rechter bevoegd. Zowel de rechter in de woonplaats van de gedaagde als de ‘mede bevoegde’ rechter kunnen dan oordelen over een conflict. De gevallen die worden behandeld in dit blog kunnen van belang zijn voor onze Legalloyd contracten. Daarnaast bestaan ook regels voor zaken over een onrechtmatige daad, erfzaken en faillissement & surseancezaken maar die worden hier verder niet behandeld.

Welke rechter is dan, naast de rechter van de woonplaats (of zetelplaats) van de gedaagde nog meer bevoegd?

  • In zaken over een individuele arbeidsovereenkomst, een agentuurovereenkomst en een collectieve arbeidsovereenkomst is mede bevoegd de rechter van de plaats waar de arbeid wordt of werd verricht;
  • In zaken over een overeenkomst tussen een consument en bedrijf (consumentenkoop) is mede bevoegd de rechter van de woonplaats van de consument;
  • In zaken over onroerend goed is mede bevoegd de rechter van het rechtsgebied waar het goed of het grootste gedeelte daarvan is gelegen. In zaken over huur van woon- of bedrijfsruimte is uitsluitend de rechter bevoegd in het rechtsgebied waar het gehuurde is gelegen;
  • In zaken over vennootschappen en rechtspersonen is mede bevoegd de rechter van de woonplaats of de plaats van vestiging van de rechtspersoon of de vennootschap.

Wat heeft dit voor gevolgen?

De strengste regel geldt voor huurzaken. Wanneer een rechtszaak gaat over de huur van woon- of bedrijfsruimte, is de rechter in het rechtsgebied waar het gehuurde is gelegen niet mede maar exclusief bevoegd. Een voorbeeld om dit te verduidelijken:

Stel jij bent verhuurder. Je woont in Groningen en bent eigenaar van een bedrijfsruimte in Utrecht. Deze bedrijfsruimte verhuur je aan een huurder die ook in Groningen woont. De huurder betaalt zijn huur niet en jij wilt naar de rechter. De wet bepaalt dan dat de rechter in het rechtsgebied waar het gehuurde is gelegen (Utrecht) exclusief bevoegd is. Je zult dus naar de rechter in Utrecht moeten om een zaak te starten.

In de andere hierboven genoemde gevallen is een rechter niet exclusief maar mede bevoegd. Deze rechter is dus, naast de woonplaats van de gedaagde, ook bevoegd. Dit kan verrassende gevolgen hebben waar je in eerste instantie misschien niet aan denkt.

Stel je hebt een winkel in Groningen en verkoopt radio’s. Op een dag komt een klant (de consument) uit Maastricht in je winkel, en koopt een radio. De radio gaat stuk en jouw klant wil naar de rechter. Volgens de hoofdregel is de rechter in de woonplaats van de gedaagde (jij, dus Groningen) bevoegd. Omdat het hier gaat om consumentenkoop, is naast de woonplaats van de gedaagde nu ook de rechter in de woonplaats van de consument bevoegd. In dit voorbeeld dus de rechter in Maastricht. Jouw klant kan dus een zaak beginnen bij de rechter in Maastricht.

Eenzelfde soort situatie doet zich voor wanneer het gaat om een zaak over een arbeidsovereenkomst, vennootschap of rechtspersoon. Ook dan bepaalt de wet dus dat een andere rechter mede bevoegd is.

Maar die forumkeuze dan?

Je kunt er inderdaad voor kiezen om in een overeenkomst, of algemene voorwaarden, een bevoegde rechter aan te wijzen. Helaas is zo een keuze niet altijd geldig. Ook hier bepaalt de wet dat zo’n keuze voor een rechter niet altijd gevolg heeft in een aantal gevallen. De bedoeling van de wetgever is vooral om de ‘zwakkere’ partij te beschermen en te voorkomen dat hij ervan wordt weerhouden om op een toegankelijke manier een rechtszaak te starten.

Voor álle vorderingen tot €25.000 is een forumkeuze niet geldig. Ongeacht om wat voor partijen het gaat! Ook wanneer jij en de andere partij beiden geen consument zijn, heeft een forumkeuze geen gevolg. Dit betekent dat je terugvalt op de gewone regels. De bevoegde rechter is dan de rechter die is gelegen in de woonplaats van de gedaagde. Is volgens de regels die hierboven zijn besproken een rechter mede bevoegd? Dan is ook die rechter bevoegd om te oordelen over een geschil. Gaat het om een vordering van meer dan €25.000? Dan is uitsluitend de rechter uit de forumkeuze bevoegd.

Weer een voorbeeld om dit te verduidelijken:

Stel je bent een leverancier in Utrecht en levert producten aan een winkel in Maastricht. Omdat je het handig vindt dat alle geschillen worden voorgelegd aan de rechter in jouw woonplaats Groningen, neem je in jouw algemene voorwaarden op dat de rechter in Groningen exclusief bevoegd is (de forumkeuze). Als de winkel in Maastricht nu een vordering heeft zou deze door de forumkeuze naar Groningen moeten om een rechtszaak te starten. De wet bepaalt in dit geval dat voor een vordering van minder dan €25.000 de forumkeuze geen gevolg heeft. Dit zorgt ervoor dat de hoofdregel weer van toepassing is, de (in dit geval de zetelplaats van de leverancier) van de gedaagde, dus Utrecht bevoegd is. De winkel hoeft dan voor deze vordering niet naar Groningen te reizen om een rechtszaak te starten.

Stel nou dat in het voorbeeld hierboven de vordering €50.000 was. In dat geval heeft de forumkeuze wel gevolg en is de rechter in Groningen exclusief bevoegd om te oordelen over het geschil. De winkel zal voor deze vordering dus naar Groningen moeten reizen.

In welke gevallen heeft een forumkeuze nog meer geen gevolg?

Naast de grens van €25.000 heeft een forumkeuze ook geen gevolg bij zaken over een arbeidsovereenkomst, een consumentenzaak en zaken over de huur van woon of bedrijfsruimte.

Snap je het nog? Een laatste voorbeeld met een arbeidsovereenkomst:

Stel je bent werkgever en gevestigd in Groningen. Je hebt een werknemer die werkt in Utrecht maar woont in Maastricht. In zijn arbeidsovereenkomst neem je de bepaling op dat de rechter in Amsterdam exclusief bevoegd is. Je wilt van de werknemer af en ontslaat hem. Naar welke rechter kan de werknemer nu?

Aangezien het hier gaat om een zaak over een individuele arbeidsovereenkomst heeft de forumkeuze geen gevolg. Het maakt dus niet uit welke rechter is aangewezen in het arbeidscontract. De hoofdregel is weer dat de rechter in de zetelplaats van de gedaagde bevoegd is. In dit geval is dat de rechter in Groningen. Maar, omdat de wet bepaalt dat in zaken over een arbeidsovereenkomst ook de rechter in de plaats waar de arbeid wordt of werd verricht bevoegd is, kan de werknemer ook naar de rechter in Utrecht.

Een forumkeuze heeft dus geen gevolg, bij:

  • Vorderingen tot €25.000;
  • Zaken over een individuele arbeidsovereenkomst;
  • Consumentenzaken;
  • Huur van woon of bedrijfsruimte (dan is de rechter dus exclusief bevoegd).

Als ik het al niet begrijp, dan begrijpt de ‘zwakke partij’ het toch al helemaal niet?

Daar heb je een punt! Maar de wetgever zou de wetgever niet zijn als daar niet aan gedacht is. De rechter moet namelijk uit eigen overweging beoordelen of hij bevoegd is om over een geschil te oordelen. Denk je dus slim te zijn door een forumkeuze op te nemen in jouw overeenkomsten, dan zal de rechter in een aantal gevallen kijken of hij wel bevoegd is. Dit doet de rechter bij, je raadt het al, vorderingen tot €25.000, zaken over een individuele arbeidsovereenkomst, consumentenkoop en huur van woon of bedrijfsruimte.

Nog een voorbeeld:

Stel je hebt een webshop gevestigd in Groningen. In je algemene voorwaarden neem je de bepaling op dat de rechter in Leeuwarden bevoegd is, want dat is lekker dicht bij huis. Een klant in Maastricht koopt een product maar betaalt de factuur niet. Je gaat naar de rechter in Leeuwarden en sleept de consument voor de rechter. Aangezien het hier om een consumentenkoop gaat bekijkt de rechter uit eigen overweging of hij wel bevoegd is om te oordelen over het geschil. Dit is hij niet, zoals we hierboven zagen, omdat volgens de hoofdregel de rechter in de zetelplaats van de gedaagde en bij consumentenkoop ook de rechter in de woonplaats van de consument bevoegd is. De keuze voor de rechter in Leeuwarden in de algemene voorwaarden heeft geen gevolg omdat het hier gaat om consumentenkoop. De rechter in Leeuwarden zal de zaak dus doorverwijzen naar Maastricht.

Wat zijn hier de gevolgen van?

De rechter kan jou als webshophouder veroordelen om de proceskosten te betalen die de consument hierdoor gemaakt heeft. Daarnaast zal je alsnog naar Maastricht moeten en opnieuw moeten dagvaarden. Je kunt je voorstellen dat dit een duur uitstapje kan worden om te moeten procederen aan de andere kant van het land.

Kan ik hier dan helemaal niet van afwijken?

Dat kan wel. De wettelijke regels die hiervoor werden besproken zijn voornamelijk gemaakt om een zwakke partij te beschermen. Het kan zich zeker voordoen dat, wanneer het tot een geschil komt, de andere partij het je niet makkelijk zal maken en bij een voor jou ongunstige rechter wil procederen.

Als de andere partij wel bereid is om naar een rechter in een andere plaats dan de voorgeschreven rechter te gaan kan dit. Een forumkeuze heeft namelijk wél gevolg indien deze is overeengekomen na het ontstaan van het geschil. Dit is ook het geval wanneer de werknemer, consument of huurder zelf naar de aangewezen rechter gaat om een rechtszaak te starten.

Aha duidelijk verhaal, hoe zit het dan met klanten in het buitenland?

Er bestaan ook speciale regels over welke rechter bevoegd is als je producten vanuit Nederland aan klanten over de grens verkoopt. In dat geval zijn er Europese en internationaalrechtelijke verdragen van toepassing. Zo bestaat er Europese regelgeving die bescherming biedt aan consumenten, werknemers en huurders.

Stel je bent webshophouder in Groningen en verkoopt producten door heel Europa. Je webshop is dan ook in verschillende talen toegankelijk. In je algemene voorwaarden heb je opgenomen dat de rechter in Amsterdam bevoegd is. Een klant (consument) uit Cyprus koopt een product. Als er iets mis is met het product, naar welke rechter kan deze klant dan?

De hoofdregel is in dit geval de rechter in de lidstaat waar je woonplaats hebt. Nederland dus. Omdat het hier gaat om consumentenkoop bepaalt Europese wetgeving dat de consument naar de rechter kan in de lidstaat waar de andere partij (jij) woonplaats heeft (Nederland dus). Maar dat hij ook, ongeacht de woonplaats van de andere partij, naar de rechter in de plaats waar de consument zijn woonplaats heeft kan gaan!

Andersom is het zo, dat jij als webshophouder, alléén naar de rechter kan in de lidstaat waar die consument woont!

Dit heeft, nogal, verstrekkende gevolgen voor jou als webshophouder. Zo kan het dus zijn dat je ineens naar een rechtbank in Cyprus moet.

Bestaan hier uitzonderingen op?

Ja, uitzondering op de hoofdregel kan worden gemaakt door een overeenkomst gesloten na het ontstaan van het geschil, of een overeenkomst die aan de consument de mogelijkheid geeft om bij andere rechters een zaak aanhangig te maken, of wanneer de consument en zijn wederpartij die op het tijdstip waarop de overeenkomst wordt gesloten woonplaats in dezelfde lidstaat hebben en de rechter van deze lidstaat bevoegd verklaren, tenzij het recht van die lidstaat dergelijke overeenkomsten verbiedt (zoals het geval is bij alle regels die hierboven zijn behandeld).

Gelden er nog meer speciale Europese regels?

Voor huur & verhuur, vennootschappen & rechtspersonen en individuele arbeidsovereenkomsten gelden ook speciale regels. In het kort komen die op het volgende neer, voor:

  • Huur en verhuur: ongeacht de woonplaats van partijen is bij uitsluiting bevoegd de rechter in de lidstaat waar het onroerend goed gelegen is;
  • De geldigheid, nietigheid of ontbinding van vennootschappen of rechtspersonen met een plaats van vestiging in een lidstaat, dan wel besluiten van hun organen is de rechter van die lidstaat bij uitsluiting bevoegd;
  • Een individuele arbeidsovereenkomst kan:
    • de werkgever met woonplaats in een lidstaat voor de rechter van de lidstaat waar hij woonplaats heeft worden geroepen. Maar ook in een andere lidstaat voor de rechter in de plaats waar de werknemer werkt of heeft gewerkt en voor de rechter in de plaats waar zich de vestiging bevindt of bevond die de werknemer in dienst heeft genomen.
    • de werknemer kan slechts voor de rechter in de lidstaat waar hij woont worden geroepen.

En hoe zat het ook alweer met die forumkeuze dan?

Je kunt op grond van de Europese regels een rechter aanwijzen die bevoegd is om te oordelen over een geschil. Ook op deze regel bestaan een aantal uitzonderingen. Zo is een forumkeuze alleen mogelijk als het recht van die lidstaat die overeenkomst toestaat. Als volgens de wet van die lidstaat de overeenkomst waarin een forumkeuze voor die lidstaat is opgenomen, nietig is, is een forumkeuze niet mogelijk.

Daarnaast mag een forumkeuze niet in strijd komen met de zojuist besproken regels over consumentenkoop, de individuele arbeidsovereenkomst en de gevallen waarbij een rechter exclusief bevoegd is (bij huur & verhuur en vennootschappen & rechtspersonen).

Wat als de andere partij wel gewoon komt opdagen?

Als de andere partij toch verschijnt en verweer voert is de rechter in die lidstaat ook bevoegd. Dit is niet het geval als de andere partij alleen verschijnt om te betwisten dat die rechter bevoegd is. Voor consumenten en werknemers, kijkt de rechter eerst of zij ervan op de hoogte zijn dat ze de bevoegdheid van de rechter kunnen betwisten, en van de gevolgen van verschijnen of niet verschijnen.

Vragen?

Heb je naar aanleiding van dit blog nog vragen? Neem dan contact met ons op!

MEER BERICHTEN