Legalloyd Blog - Wijziging van een werk, inbreuk binnen het auteursrecht?

Wijziging van een werk, inbreuk binnen het auteursrecht?


Verknipte kunstwerken

Geen smoesjes, ook een wijziging van een werk kan een inbreuk zijn.

Recentelijk kreeg ik een vraag van een jonge ontwerpster over een 'verknipt' kunstwerk. Een paar jaar geleden heeft zij een poster gemaakt die zij veelvuldig heeft verkocht. Een bekende grafische ontwerper heeft deze poster vervolgens in haar atelier gekocht en deze poster als uitgangspunt gebruikt voor een eigen schilderwerk. Zo heeft hij diverse krantenknipsels over haar werk (haar poster) heen gelegd en dit gewijzigde resultaat vervolgens geschilderd op een groot gebouw in Zuid-Amerika.

De vraag is nu: mag dit zomaar?

Toelichting

De jonge ontwerpster is als maker van de poster auteursrechthebbende van het werk. Van belang is in dit kader dat ook op een gewijzigd werk auteursrecht rust. Het uitgangspunt moet zijn dat de maker er belang bij heeft een zekere zeggenschap over zijn/haar werk te behouden. Wanneer een ander een werk wijzigt, bijvoorbeeld door gebruik te maken van photoshop, een collage te maken of iets toe te voegen, kan diegene daarmee inbreuk maken op de persoonlijkheidsrechten van de oorspronkelijke maker. Ook al ontstaat er wellicht óók een nieuw auteursrechtelijk beschermd werk. 

Op grond van art. 25 lid 1 sub c Auteurswet heeft de maker van een werk "het recht zich te verzetten tegen elke andere wijziging in het werk, tenzij deze wijziging van zodanige aard is, dat het verzet zou zijn in strijd met de redelijkheid" (droit au respect). 

Hieruit volgt dus dat de maker zich alleen kan verzetten wanneer de veranderingen onredelijk zijn

De verknipte poster is, zonder toestemming, op een groot gebouw in Zuid-Amerika nageschilderd. Het werk van de jonge ontwerpster was nog herkenbaar in het schilderwerk. Gezien de 'verknipping' van de poster en de aanzienlijke omvang van het schilderwerk op het flatgebouw valt er m.i. voor te pleiten dat verzet tegen deze wijziging redelijk is.

Verminking

Een werk wijzigen kan soms zelfs een verminking zijn van het werk. Dit betreft ook een van de persoonlijkheidsrechten van de maker van het oorspronkelijke werk, waarmee de maker juist tegen deze verminking op kan treden (artikel 25 lid 1 sub d Auteurswet). Het recht je te verzetten tegen verminking is, in tegenstelling tot artikel 25 lid 1 sub c Auteurswet, niet onderworpen aan een redelijkheidstoets. 

Parodie

Een uitzondering op voorgaande vormt de parodie. Bij een parodie is het nodig dat het oorspronkelijke werk nog te herkennen is. De ander moet - simpel gezegd -  een grap maken over het oorspronkelijke werk. Maar let op, die grap mag weer niet te veel afbreuk doen aan het oorspronkelijke werk.

Conclusie

Als je als ontwerper het werk van een ander aanpast, geeft dit dus niet zomaar recht op gebruik. Dit is alleen anders als je er een parodie van hebt gemaakt. Ik ben van mening dat de grafisch ontwerper in dit geval toestemming had moeten vragen voor het gebruik van de poster. Verzet tegen een dergelijke wijziging (het verknippen van de poster en deze vervolgens op een groot gebouw naschilderen) lijkt in dit geval immers niet onredelijk te zijn. Concluderend meen ik dat door geen toestemming te vragen de grafisch ontwerper inbreuk heeft gemaakt op het persoonlijkheidsrecht van de jonge ontwerpster.